Zima

 160126

Po tygodniu spędzonym przy biurku czułem, że muszę dać sobie w kość, a że śniegu jest sporo, nie musiałem długo szukać sposobu na ów wycisk: oczywiście wyjazd na Roztocze. Wybrałem trasę przez duży kompleks leśny poprzecinany licznymi wąwozami. Planowałem, naiwny jak zawsze (a może po prostu pozytywnie nastawiony?), jego przecięcie, wyjście na pola po drugiej stronie i powrót znanym mi wąskim pasem pól wciskających się w leśny masyw dalej na wschód. Kiedy byłem mniej niż kilometr od granicy lasu, minęła godzina 13. Było przede mną trzy godziny dnia, cztery do nocy, a nie przeszedłem nawet połowy trasy... Zdecydowałem się zmienić ją i wracać możliwie krótką drogą. Po prostu przeliczyłem się w swoich rachubach. Był zimny i wietrzny dzień, na taką aurę byłem przygotowany, na głęboki śnieg też, ale nie wziąłem pod należytą uwagę krótkotrwałej odwilży dzień czy dwa wcześniej. Jej skutek okazał się wyjątkowo uciążliwy: dość świeży, jeszcze nie zbity śnieg, pokrył się twardą skorupą. Gdyby była grubsza i utrzymywała mój ciężar, dobrze by się szło, ale ona pękała. Zapadłem się przy każdym kroku, a zrobienie kolejnego wymagało rozorania skorupy butem wyciąganym ze śniegu. Po świeżym, suchym puchu śnieżnym idzie się zdecydowanie łatwiej. 

 

 Przeszedłem 11,5 km, z tego 10 po bezdrożach, ale przynajmniej przez połowę tego dystansu szedłem koleinami wygniecionymi samochodem terenowym na leśnych duktach. Trafiłem na nie wracając, a że iść było dużo łatwiej, buty zapadały się ledwie 3, a nie 30 centymetrów, trzymałem się śladów. Nie wiem kto i po co jeździł, zapewne leśnik lub myśliwy, wiem, że nie jechał najkrótszą drogą do wsi. Zasięgu GSM nie było niemal cały czas, więc nie mogąc korzystać z precyzyjnego pozycjonowania szedłem po staremu, według słońca, a kiedy ślad za bardzo się oddalał od mojego kierunku, decydowałem się na jego porzucenie. Później trafiałem na inną drogę, inny ślad samochodu, a może tego samego, nie wiem, dość, że jakiś czas korzystałem z niego. W końcu wcale nie najkrótszą drogą, co starałem się oddać na mapie z zaznaczoną trasą, doszedłem do brzegu lasu. Była godzina 15. Myślałem, że najbardziej uciążliwa droga za mną, i znowu się myliłem.

 

Na dwóch pierwszych zdjęciach widać las, z którego wyszedłem i odległy o kilometr las, do którego miałem dojść. Przy nim droga miała skręcić i wieść mnie już prosto do wsi. Samej drogi nie widać, jest zasypana, wiedziałem o niej patrząc na miedze, a ściślej na badyle z nich wystające. Ten kilometrowy odcinek szlaku przeszedłem w 45 minut, a więc w tempie 1,3 km na godzinę. Powód? Widać na ostatnim zdjęciu. Szkoda, że myśliwy nie jechał tędy – mógłbym pomyśleć, ale nie pomyślałem. Wszak przyjechałem dać sobie w kość doświadczając prawdziwie zimowej wędrówki.

* * *

Jeśli już piszę o warunkach, wspomnę o ubraniu. Cały dzień odczuwałem luksus ciepła i wygody stóp. Miałem założone masywne buty bardzo odporne na przemoczenie i dwie pary skarpet. Pierwsza była wyjątkowo gruba, zrobiona z porządnej wełny z niewielkim (koniecznym) dodatkiem elastycznych włókien sztucznych. Te skarpety kosztowały pieruńsko dużo, ale było warto. Na długie wędrówki zawsze, także w lecie, warto założyć dwie pary skarpet. Lepiej chronią przed zawilgoceniem i obtarciami, ponieważ znaczna część owego tarcia, czyli przesuwania się materiału pod wpływem ruchu butów, zachodzi nie między ciałem a skarpetą, a między skarpetami. Oczywiście skarpety muszą być dobrej jakości i z właściwych materiałów, to znaczy nie z bawełny ani nie z tanich tworzyw sztucznych. Ważne są też wkładki. Dobre robi niemiecka firma Meindl (można je prać), ale i zwykłe tanie wkładki filcowe z folią aluminiową też nieźle się spisują, tyle że trzeba jest często wymieniać, bo zgniecione tracą zdolności izolacyjne. Oczywiście miałem założone ochraniacze. Bez nich miałbym śnieg w butach. Preferuję buty wykonane tradycyjnie, z szytej grubej skóry, a mam ich kilka par. Dzisiaj założyłem buty marki Kastinger. 

 

Kupiłem je za grosze (jako „powystawowe”) 14 lat temu, nadal są w bardzo dobrym stanie i na pewno mnie przeżyją. Aby je zużyć, musiałbym miesiącami chodzić po ostrych skałach, a na sudeckie i roztoczańskie szlaki są całkowicie odporne. Kiedy w końcu trafią na śmietnik, zostaną po nich tylko gumowe podeszwy i metalowe haczyki, resztą zajmą się bakterie i robaki. Tak powinna wyglądać prawdziwa dbałość o Ziemię, a tak zwana „eko skóra” w butach rozlatujących się po paru latach tyle ma wspólnego z ekologią, co pomysły polityków z moralnością i sprawiedliwością.

* * *

Dołączam fragment czeskiej mapy, lepiej na niej widać wąwozy, podane są też nazwy miejsc używane przez rolników. Dzięki nim mogą precyzyjnie i zrozumiale dla rozmówcy określić, gdzie jest ich pole lub las. Zaznaczony na niej Wielki Dół wielkim nie jest, ale niewątpliwie jest dzikim a przez to ładnym.

Z dojazdem na niektóre pola łatwo nie jest. Wiele wąwozów wykorzystywanych jest w tym celu, także i część tego, którym dzisiaj szedłem. Widziałem przecięte i odsunięte na bok zwalone drzewa leżące w poprzek. Natomiast boczne wąwozy, szczególnie te ślepe, zostawione są same sobie. 

 

W rezultacie wiele z nich jest tak zatarasowana głębokimi wyrwami na dnie i plątaniną przewróconych drzew, że przejście nimi bywa po prostu niemożliwe. Mają one dla mnie urok szczególny, ponieważ są miniaturowymi obrazami dawnych puszcz. Dają wyobrażenie o wyglądzie lasów nietkniętych siekierami.

 Po południu przejaśniło się. Między drzewami błyskało słońce, a śnieg tu i ówdzie rozjaśniały i roziskrzały plamy światła. Wiatr dopadł mnie zaraz za ostatnimi drzewami lasu, a nim udało mi się uporać z zatrzaskami kaptura, palce dłoni zmarzły mi do bólu. Grzałem je o siebie trzymając w rękawicach nie założonych do końca, a kiedy chciałem zrobić zdjęcia, padła bateria w aparacie. W telefonie jeszcze działała, ale po każdym jego użyciu musiałem ponownie grzać dłoń.

 Niskie już słońce intensywnie malowało czyste i duże płaszczyzny zaśnieżonych pól barwami… jak je nazwać? Zawsze mam z tym kłopot. Powiedzenie o różnych odcieniach żółci nie oddaje bogactwa wrażeń. W zależności od kąta patrzenia, a przede wszystkim od wysokości słońca, barwa światła miała też odcienie jasnych miodów albo bursztynów, ale też i pomarańczy, a wszystkie one były błyszczące, nie, raczej skrzące się jaskrawo, były uszlachetnione, oczyszczone i podkreślone miriadami diamentowych iskierek rozpalanych na lodowych kryształkach. Łączyły w sobie przeciwieństwa: chłodu świecącego lodu z ciepłymi kolorami. Kiedy ich nasycenie było największe, szybko przyszła przemiana: barwy na śniegu zanikły w ciągu paru minut, zostawiając go zimnym, szarobiałym, ale za to niebo rozpłomieniło się paletą barw. Co prawda nie było diamentowych lśnień, ale w zamian był ogrom nieboskłonu ze świecącymi śladami samolotów.

Kiedy doszedłem do wioski, łuna zachodu już gasła pod naporem granatowego nieba nocy.

Obrazki ze szlaku

 W kilku miejscach widziałem strzępy szmat i folii uczepione korzeni na wysokości około metra. Wydaje mi się, że są pozostałością po dużej wodzie płynącej dnem wąwozów.

 Rowy i zapadliska wypłukane wodami opadowymi na dnie głównego obniżenia.

 

Piszę o wąwozach, ale zaznaczę, że używam tej nazwy w potocznym znaczeniu. Formy ukształtowania terenu są różne, pomieszane, często trudne do nazwania. Na pierwszym zdjęciu jest klasyczny parów, czyli formacja różniąca się od wąwozu skośnym nachyleniem zboczy. Od jaru (drugie zdjęcie) różni się szerszym suchym dnem i łagodniejszymi zboczami.

 Liście na bukach, jedyne ślady kolorów.

 

Lodem lśniące buki i popołudniowe słońce.

Widziałem dwa zachody słońca. Pierwszy, gdy szedłem drogą u stóp niewielkiego wzgórza, drugi z jego szczytu.

Wieczór.

Trasa: lasy i doły na północ od Tokar na zachodnim Roztoczu.

Statystyka: brnąc w śniegu przez 8 godzin i kwadrans, udało mi się przejść 11,5 km.

 

Bieszczady, dzień trzeci

 190824

Dzisiaj weszliśmy na drugi bardzo popularny masyw górski, na Połoninę Caryńską. Jest dużo krótsza od Wetlińskiej, więc bez pośpiechu ani forsowania się przeszliśmy ją w obie strony.

 

Tak wyglądała dzisiaj, a na drugim zdjęciu w czasie poprzedniej mojej wędrówki jej zębatymi szlakami, 9 października 2011 roku. Jeszcze pamiętam tamtą wędrówkę z widnokręgiem odległym o 20 kroków i chwilę wyłaniania się samotnej sylwetki z niebytu.

Dzisiaj nie było idealnej widoczności, ale mimo tego wzrok sięgał widnokręgu oddalonego chwilami o przynajmniej 10 kilometrów. Każdy kto chodził po wysokich górach wie, jak zwodnicze są tam przestrzenie, jak trudno ocenić odległości. Wydaje się, że szczyt jest blisko, może kilometr, może dwa, a okazuje się być dwakroć, trzykroć dalszy. Swoje dokłada trudność pokonywania podejść i zakola szlaków. W kilku miejscach połoniny widziałem w dolinie zabudowania Wołosatego, wydawały się tak bliskie, że dojście do nich nie może zająć więcej jak pół godziny, a przecież w rzeczywistości trwa kilkakrotnie dłużej; takie byłoby także wtedy, gdyby wbrew zakazom pójść prosto, bezdrożem. Może nawet trwałoby dłużej, ponieważ marsz połoninami i lasami poza szlakiem jest niebezpieczny i bardzo uciążliwy; nie dość, że nachylenia bywają duże, to jeszcze gęsta roślinność przykrywa nierówności i luźne kamienie.

Ogromna przestrzeń widziana z połonin działa hipnotyzująco; budzi silne pragnienie dalszej wędrówki, dojścia po horyzont i dalej, dalej, póki sił w nogach, póki dzień jeszcze trwa. Bywa, że i na równinie widnokrąg jest oddalony o kilka kilometrów, ale wtedy wyraźnie widać płaskość obrazu, jego niemal dwuwymiarowość, a w górach dochodzi trzeci wymiar, co radykalnie zmienia ogląd przestrzeni. Wszak do dwóch tradycyjnych, z którymi obcujemy na co dzień, dochodzi wyraźne góra – dół, nad nami i pod nami. Myślę, że podobne wrażenia może mieć pilot w samolocie.

Ta wędrówka i towarzyszące jej dalekie widoki budzą stany podobne do działania dopaminy czy podobnych hormonów. Pamiętałem o dwóch czy trzech godzinach męczącego podejścia, ale wtedy wydało mi się małą zapłatą za obcowanie z pięknem Ziemi, widokiem krętej nitki szlaku, ogromniejącego szczytu przede mną i dalszych gór, coraz bardziej niebieskich, niknących w nieskończoności przestworzy. Idąc, czułem radość spełnienia, poczucie bycia we właściwym miejscu, życia pełnią życia.

 Napisałem o zębatych szlakach, już wyjaśniam takie ich nazwanie.

Ziemi tam mało. Stare pokruszone skały ledwie są przykryte jej cienką warstwą. Na miejscu, wbrew wiatrom, deszczom i prawu ciążenia, trzymana jest jedynie gęstą siecią korzeni roślin połoniny. Tam, gdzie roślinność zostanie zdeptana, błyskawicznie, w ciągu pojedynczych lat, gleba tworząca się przez tysiąclecia jest wywiewana i spłukiwana, obnażając martwą i zębami najeżoną skałę.

 W czasie wypiętrzania się tej części Karpat, ogromne płyty skorupy ziemskiej pochyliły się i tak zostało do dzisiaj. Zdecydowana większość skał jest spękana skosem do powierzchni ziemi i w takiej pozycji kruszeje; wiele leży tam też luźnego gruzu skalnego. W efekcie chwilami ma się wrażenie marszu po grzbiecie stegozaura.

OBUWIE I SZLAKI

Niemal każdy krok wymaga patrzenia pod nogi i wyboru miejsca postawienia stopy. W związku z tym zwracałem uwagę na obuwie ludzi: większość miała niewłaściwe, bo lekkie i płytki buty miejskie typu „sportowego”. Pozostali mieli buty trekingowe lżejszej klasy, ale też płytkie. Sporadycznie widziałem ludzi z butami przykrywającymi kostki. Oczywiście da się iść tamtędy nawet w zwykłych adidasach, ale łatwo o bolesne otarcia kostek lub ich skręcenie, a po setnym stanięciu na ostrej skale, spód stopy niechronionej sztywną podeszwą buta zaczyna boleć. Moja wnuczka miała porządne buty, a widać ich fragment na zdjęciu z ptaszkiem, niżej. To buty klasy B firmy Meindl, czyli przeznaczone na szlaki większości polskich gór. Kobiecy rozmiar waży niewiele, mniej niż kilogram, są bardzo wygodne, tylko niestety pieruńsko drogie. Na jednym z miejsc odpoczynku wnuczka pokazała mi wzrokiem kobietę idącą w sandałach bez skarpet. Ciekawe, w jakim stanie były jej stopy na koniec dnia. Po tych dygresjach wracam na zębaty szlak.

Chcąc uniknąć trudu marszu po grzebiecie stegozaura, ludzie wydeptują nowe ścieżki. Po zniszczeniu roślinności tworzy się równa, wygodna dróżka. Na zdjęciach poniżej starałem się pokazać trzy fazy tworzenia i przekształcania ścieżek: od zdeptania źdźbeł traw i niszczenia korzeni, poprzez krótki czas wygodnej ścieżki, do coraz większego odsłaniania skał. Widać, jak wiele korzonków roślin zielnych trzyma ziemię, i jak zmienia się wysokość ścieżki, ściślej: jak zagłębia się ku skałom. Park Narodowy stawia tabliczki nakazujące dbanie o rośliny, ale dopiero rozciągnięcie wzdłuż szlaku masywnych taśm zmusza ludzi do marszu po kamieniach.

 Na stromych zboczach robione są stopnie. Bywają ułożone z kamieni, czasami bardzo nierównych, więcej jest z drewnianych belek przykręconych do profili stalowych wbitych w skały. Marsz nimi też nie jest wygodny, ponieważ wiele leży tam luźnych okruchów skalnych a stopnie są różnej wysokości i szerokości, ale niewątpliwie wygodniejszy niż bez nich. W lasach oprócz kamieni wystają też korzenie drzew. Sporadycznie, na płaskich odcinkach szlaku, widuje się równe ścieżki. Wydają się pieszymi autostradami, skoro można iść nimi nie patrząc pod nogi!

Bywają też takie szlaki. To stara szosa, kiedyś asfaltowa, teraz szutrowa.

Obrazki ze szlaku

Podniebny łowca. Taka myśl pojawiła się na widok tego drapieżcy perfekcyjnie szybującego na wietrze. To chyba kruk, ale pewności nie mam. Niech mnie ktoś poprawi.

 Na szczycie połoniny, w miejscu wyposażonym w ławki, usiedliśmy dla odpoczynku i popatrzenia w dal. Po chwili zobaczyłem małego ptaszka podobnego do wróbla kręcącego się tuż obok moich butów. Zacząłem go obserwować. Ludzie siedzący na ławkach posilali się, a ten mały spryciarz spostrzegł, że i on znajdzie tutaj coś dla siebie. Zbierał okruchy, a był do tego stopnia pewny ludzi, że trzeba było uważać by go nie rozdeptać, w czym przypominał miejskie gołębie. Taki mały ma móżdżek, ale przecież potrafił spostrzec zmianę w swoim środowisku i wykorzystać ją, a nawet zdołał przełamać strach przed ludźmi obserwując ich zachowania względem siebie. Przecież to są znamiona inteligencji!

Wierzbówka na połoninie. Wytrwała roślina!

Równie dzielna jarzębina.

Trasa: z Przełęczy Wyżniańskiej na Połoninę Caryńską.

Statystyka: przeszliśmy 10 km w czasie siedmiu godzin. Podejścia wyniosły w sumie 690 metrów.

Wyżej zdjęcia parkingu na przełęczy i z podejścia na Połoninę Caryńską. Poniżej zdjęcia ze szczytów.