Społeczności XXI wieku

 051026

Ciąg dalszy opisów ludzi i społeczeństw zachodnich dwudziestego pierwszego wieku. Procesy zmian, ich przyczyny i skutki dla jednostek i całych krajów.

Zdecydowana większość obserwacji i wniosków jest mi znana z autopsji, a całość przedstawiona jest jasno i logicznie. Pewne potknięcia stylistyczne są, jak mniemam, skutkiem komputerowego tłumaczenia na polski. Pogrubienia są moje, a wielokropek w nawiasach wskazuje miejsce poczynionego skrótu. Tytuły, jeśli je dodałem, są oryginalne. Teksty są cytatami z polskich i angielskojęzycznych kanałów na YT. Do każdego zamieszczam link.

* * *

„Jak ignorancja rządzi współczesnym światem”

»Był czas, gdy ignorancja przynosiła wstyd (…), obecnie stała się cnotą. Ekspert, który poświęcił dekady na nauki, jest stawiany na równi z amatorem, który przeczytał trzy posty w mediach społecznościowych. Co gorsza, amator ma większą widownię, postrzeganą wyższą wiarygodność i większy realny wpływ. (…) Jesteśmy świadkami powstanie arystokracji nie krwi czy pieniądza, a ostentacyjnej głupoty. Im płytsza myśl, prymitywniejsza analiza i bardziej emocjonalna reakcja, tym wyższy prestiż społeczny. (…) Myślenie krytyczne nie umarło z przyczyn naturalnych. (…) Współczesny umysł nie przetwarza informacji, on je pochłania i wypluwa w coraz szybszych i płytszych cyklach. (…) Autentyczne myślenie wymaga czasu, ciszy i gotowości do przyznania się do błędu. Wymaga wstrzymania się od osądów, tolerowania niejasności i poruszania się w niepewności bez szukania łatwych odpowiedzi. Wszystkie te zdolności zostały systematycznie zniszczone przez kulturę szybkości i natychmiastowej pewności. (…) Racjonalna debata stała się niemożliwa nie dlatego, że ludzie się nie zgadzają, ale dlatego, że niezgoda wymaga najpierw zrozumienia stanowiska drugiej strony, a zrozumienie wymaga myślenia. Łatwiej, szybciej i psychologicznie satysfakcjonująco jest po prostu zaszufladkować przeciwnika i odrzucić jego poglądy. Niuanse umarły. Wszystko zostało sprowadzone do uproszczonej binarności: prawda albo fałsz, z nami czy przeciw nam, dobro czy zło.

Wygląd fizyczny zastąpił kompetencje jako główna forma kapitału społecznego. Nie liczy się to, co wiesz, co stworzyłeś ani jak głęboko coś rozumiesz. Liczy się to, jak się prezentujesz, ilu masz obserwujących i jak skutecznie sprzedajesz swój wizerunek. (…) Aby istnieć społecznie, trzeba nieustannie tworzyć treści, wygłaszać opinie, utrzymywać obecność. Cisza, która zawsze była glebą dla głębokiego myślenia, jest interpretowana jako nieistnienie. (…) Nie pokazujemy się by przekazać coś ważnego, a tylko po to, aby być widzianymi. Im bardziej się odsłaniamy, tym mniej mamy do powiedzenia, ponieważ czas, który moglibyśmy poświęcić na rozwój ciekawych myśli, jest pochłaniany przez samo pokazywanie się. To cykl postępującego pustoszenia, w którym widoczność rośnie a treść maleje.

Ludzie nie chcą być wystawiani na próbę ani edukowani, chcą być utwierdzani w przekonaniach i zabawiani. (…) Miliony dążą do sławy nie mając absolutnie nic do powiedzenia ani zaoferowania. (...) Algorytmy wzmacniają treści najbardziej pobudzające emocjonalnie, a nie te najbardziej prawdziwe czy użyteczne.

Stworzyliśmy pokolenia jednostek wyszkolonych technicznie, ale intelektualnie wykastrowanych. (…) Szkoła uczy, co myśleć, a nie jak myśleć.

Schopenhauer napisał, że każda prawda przechodzi przez trzy etapy: najpierw jest wyśmiewana, potem gwałtowanie zwalczana, a na konicu uznawana za oczywistą. Nie przewidział jednak czwartej możliwości: odrzucenie prawdy na rzecz wygodniejszych kłamstw. (…) Spieranie się z ignorancją stało się nie tylko bezużyteczne, ale i niebezpieczne. Przedstawianie racjonalnych argumentów traktowane jest jak przemoc, wskazywanie na logiczną niespójność interpretowane jest jako atak osobisty, prawda traktowana jest jak obelga, bo zaprzecza narracji w którą ludzie zainwestowali swoją tożsamość i cel, a mądrość nazywa się arogancją. Głupiec nie potrafi podważyć argumentów mądrego, dlatego atakuje atakuje jego charakter i mobilizuje zbiorową niechęć przeciwko niemu.

Źródło cytatów 

* * *

„Teatr masowej iluzji: Jak dyktatura przybrała maskę demokracji – Nietzsche”

»Wolność pozostała nienaruszona, zmienił się tylko sprawujący władzę. Każdy, kto głosował z prawdziwym przekonaniem, że ten konkretny wybór coś zmieni, a kolejnych latach był świadkiem dokładnej kontynuacji tego, co wybory miały przerwać, nosi w sobie pytanie, które rzadko formułuje jasno: Co właściwie się stało? Najwygodniejsza odpowiedź brzmi: kandydat rozczarował, okoliczności były niesprzyjające, zmiany wymagają czasu. Najbardziej precyzyjna i najtrudniejsza do przyjęcia odpowiedź brzmi: być może wybory nie były mechanizmem zmiany za jakie uchodziły. Wybory funkcjonują jako narzędzie przekazania władzy w systemach, w których dostępne pole wyboru nie zostało wcześniej ograniczone przez sprawujących władzę. (…) Podmiot rzadko wypracowuje swoje przekonania na podstawie niezależnej analizy dostępnych danych. Czerpie je z nagromadzonej presji środowiska które go ukształtowało, a presja ta działa na tyle cicho, że rezultat wydaje się być jego własnym wnioskiem. (…)

Każdy, kto kwestionuje tę architekturę, nie jest postrzegany jako ktoś, kto dostrzegł coś ukrytego przed innymi, jest klasyfikowany jako zagrożenie dla stabilności, jako naiwna osoba nie rozumiejąca złożoności rzeczywistości. Klasyfikacja ta nie jest wytworem państwa, a obywateli mających szczere przekonanie kogoś, kto chroni coś cennego przed tymi, którzy grożą zniszczeniem. Mechanizm ten nie opiera się na świadomej manipulacji (…). Przekonanie zawsze jest skuteczniejsze niż lojalność, gdyż ta może się zachwiać, a przekonanie rzadko wie, od czego zacząć chwianie.«

Źródło cytatów

* * *

>>Nie ma jednego dramatycznego momentu w którym człowiek zrzeka się swojej suwerenności; jest 20 lat małych momentów, w których każdy miał sens, a których łącznym rezultatem jest człowiek myślący w granicach, których nigdy nie zakwestionował. To, co czyni ten proces tak odpornym na rozpoznanie, to fakt, że nie pozostawia on śladów przemocy a jedynie komfort, który nie wywołuje oporu w przeciwieństwie do łańcucha. Człowiek udomowiony przez system nie czuje, że coś stracił, czuje, że dokądś dotarł. (…) Orwell pisał, że najskuteczniejsze niewolnictwo to takie, w którym niewolnik kocha swoje łańcuchy nie dlatego, że go oszukano co do ich natury, ale dlatego, że łańcuchy pojawiły się w momencie, gdy najbardziej potrzebował czegoś, czego mógłby się uchwycić, a ulga, którą przyniosły, była na tyle realna, że pytanie o koszt nigdy nie zostało poważnie sformułowane.<<

Źródło cytatów 

* * *

»Nigdy w historii ludzkości tak wielu ludzi nie miało dostępu do tak wielkiej wiedzy i zrobiło z nią tak niewiele. (...)

Współczesny człowiek zatracił zdolność kwestionowania swoich pewników, wątpienia w przekonania i dostrzegania granic swojego rozumienia. Konsumuje gotowe opinie jak fast food: szybko, bez przeżuwania, bez trawienia. (...)

Uczą się słownika mądrości, nie rozwijając umiejętności myślenia; zapamiętują chwytliwe hasła, nie rozumiejąc zasad leżących u ich podstaw; kolekcjonują cytaty, nigdy nie stosując nauk w praktyce. Rezultatem jest całe pokolenie ludzi którzy wierzą, że są przebudzeni, a pozostają w głębokim śnie, ludzi uważających się za intelektualnie wyrafinowanych, a działających na absolutnie podstawowych poziomach zrozumienia; ludzi uważających się za mądrych, a będących całkowicie zdominowani przez głupotę konsumowaną pod przybraniem mądrości. (...) Głupotę uznano za szczerość, intelektualne lenistwo przemianowano na intuicję, a odmowę nauki przekształcono w opór przeciwko elitaryzmowi. (...)

Zbiorowa głupota jest groźniejsza niż zło, ponieważ ze złem można się skonfrontować, z głupotą nie można, bo jest ona przekonana o własne cnocie i otoczona ludźmi, którzy ją potwierdzają.«

Źródło cytatów 

* * *

»Carl Jung ostrzegał: kto patrzy na zewnątrz, ten śpi, kto patrzy do wewnątrz, ten się budzi. Współczesny system został specjalnie zaprojektowany po to, aby skupiać twoją uwagę na zewnątrz, na ekranach, produktach, rozrywkach, bodźcach zewnętrznych, uniemożliwiając ci rozwinięcie jakiejkolwiek zdolności do introspekcji. Rezultatem jest populacja funkcjonalnych narkomanów, ludzi, którym udaje się pracować, nawiązywać relacje i prowadzić pozornie normalne życie, ale którzy całkowicie stracili kontrolę nad własną uwagą. Nie potrafią już zostać pięć minut sam na sam ze swoimi myślami bez szukania rozproszenia. To stwarza sytuację, w której żyjesz w ciągłym poczuciu lęku czekając na kolejny bodziec, zawsze lekko niezadowolony z teraźniejszości, ciągle szukając czegoś, co wypełni pustkę, której nigdy nie da się wypełnić bodźcami zewnętrznymi.

(...) Populacja ludzkich zwierząt domowych, które mylą komfort ze szczęściem, a bezpieczeństwo z wolnością. (...)

Twoje własne istnienie wydaje się nudne w porównaniu z bardzo kolorową i udramatyzowaną wersją życia widzianą na ekranach. (...)

Prawdziwa wolność oznacza odpowiedzialność i niepewność, oznacza możliwość porażki. (…) Współczesne społeczeństwo jest neurotyczne właśnie dlatego, że zastąpiło pseudokomfortem infantylizujących przyjemności uzasadnione cierpienie związane z dorastaniem, z przyjmowaniem odpowiedzialności i stawianiem czoła rzeczywistości.«

Kliknij aby przeczytać całość.

* * *

Dodam tutaj parę zdań swoich obserwacji i wniosków. W ostatnim tekście autor wskazuje na immanentny związek między wolnością a odpowiedzialnością, akceptacją swoich ograniczeń, możliwością przegranej. Wspomina też o cierpieniu związanym z dorastaniem, chociaż tutaj może właściwsze byłyby słowa o kłopotach i trudach, cierpienie tylko jako skrajność. Ten ustęp przypomniał mi słowa Antoniego Gołubiewa, który w swojej wspaniałej epopei „Bolesław Chrobry” napisał, że każda przemiana jest boleścią. Problem w tym, że teraz młodzi ludzie odrzucają boleść stania się dorosłymi, odrzucają trudy, obowiązkowość, ograniczenia. Czasami, ale tylko czasami, to ostatnie ma swoje dobre strony.

Dla mnie jaskrawym przykładem cech współczesnego społeczeństwa jest zachowanie ludzi, ściślej: pieszych, na przejściach. Wchodzenie wielu z nich na jezdnię bez sprawdzenia, czy nie wejdą pod samochód. To zachowanie stojące w sprzeczności do zasad ruchu drogowego zostało im wpojone do głów, a oni łatwo je zaakceptowali. Powiedziano ludziom, że o ich bezpieczeństwo mają dbać kierowcy, oni nie muszą. Wcześniej dwie strony dbały o bezpieczeństwo, piesi i kierowcy, teraz tylko ci drudzy, co musiało skutkować większą ilością wypadków. Pomysł zmiany przepisów był dobry, ale w realizacji przekroczono granicę racjonalności, co jest bardzo charakterystyczne dla Zachodu.

Jest tutaj coś, o czym rzadko się mówi, a co porusza autor powyższego tekstu: odebranie człowiekowi cząstki wolności. Tak, właśnie tak! Wolność, to nie tylko możliwość ubierania się w sposób dowolny, bycia gdzie się chce, robienia wszystkiego, jeśli tylko nie czyni to szkód innym ludziom i nie jest prawem zakazane. Wolność to także odpowiedzialność za swoje czyny, dbanie o swoje bezpieczeństwo. Autor napisał tak:

„Prawdziwa wolność oznacza odpowiedzialność i niepewność, oznacza możliwość porażki.”

Jeśli zdajemy na kogoś lub na coś niechby cząstkę odpowiedzialności za nas samych, pozbawiamy się części naszej wolności. Jeśli do tego procesu (wszak nie ogranicza się tylko do tego jednego przypadku) dodać jeszcze działanie algorytmów w internecie ciągnących nas tam, gdzie chcą możni tego świata (politycy oraz wielkie korporacje) i urabiających nas jak plastelinę, mamy obraz społeczeństwa, który musi szokować.

Grzybobranie

 230926

Jeśli napiszę, że słońce wypięknia świat i rozpogadza nasze wnętrze, będzie to banał, ale przecież jakże prawdziwy. Słońce wydobywa urodę ze zwykłych, niezauważanych drobiazgów mijanych w naszej codziennej krzątaninie; czyż nie tworzy z liści przebarwiających się jesienią impresjonistyczne dzieła? Jednocześnie pomaga nam pozbyć się tłamszących nas myśli, budzi optymizm i naszą wrażliwość na piękno. Teraz widziane i zapamiętywane obrazy rozsłonecznionego świata stają się w grudniowe dni marzeniem.

Źle mi w domu kiedy świeci słońce. Będąc pod dachem, w sztucznym środowisku, mam wrażenie tracenia cennego czasu, odczuwam niecierpliwość wobec wszystkiego, co uniemożliwia mi wyjście na dwór, pod drzewa lub na pola, a spokój odzyskuję dopiero po zachodzie słońca lub w chmurne dni. W czasie najdłuższych dni czynię sobie zarzuty zbyt późnego wyjazdu i wczesnego powrotu z włóczęgi, wszak już bądź jeszcze świeci słońce, a fakt wielogodzinnego przebywania pod gołym niebem niewiele pomaga. Nieco przewrotnie i zaskakująco powiem, że słońce ma wiele wspólnego z pieniędzmi i prawdziwkami: nigdy ich za dużo.

Dzisiaj miałem okazję obserwować stopniową przemianę krajobrazów w miarę rozpogadzania się nieba – od ciemnych chmur rankiem, po rozsłoneczniony błękit popołudniowego nieba. Podobną przemianę czułem w sobie – jak zwykle.

Była i druga przemiana: tempa przybywania grzybów, ale może po kolei.

Pojechałem kawał drogi, pod Brzeziny w środkowej części Roztocza, bo… bo chciałem. Tam są wyjątkowo ładne i liczne polne drogi, a drugim powodem były grzyby. W tamtejszych laskach sosnowych nazbierałem kiedyś dużo prawdziwków, teraz potrzebowałem grzybów dla mamy. Otóż moja rodzicielka, zapalona grzybiarka i znawczyni grzybów, nie może już pójść do lasu, więc prosiła mnie o przywiezienie jej świeżych grzybów aby mogła je obejrzeć, powąchać i dotknąć. Prawdziwków zebrałem jak na lekarstwo, ale za to w maślakach mogłem przebierać.  

Polne zielone dróżki były, czekały na mnie, kilka odwiedziłem, grzyby miałem, więc przyszła kolei na drugi punkt dzisiejszej trasy. Pomysł podsunął mi Janek, dowiadując się o hodowli konika polskiego i o pomnikowym dębie w pobliskich lasach. Pojechałem, nie było daleko, samochód zostawiłem na parkingu, przy granicy Roztoczańskiego Parku Narodowego i poszedłem szerokim duktem do osady odległej o dwa kilometry. Ta odległość miała znaczenie, o której wtedy jeszcze nie wiedziałem.

 Znalazłem piękne zielone pastwiska, ale bez koników, a kiedy wszedłem na jedno z nieogrodzonych, skuszony bajecznie kolorowym widokiem łąk, znalazłem mnóstwo młodych, jędrnych maślaków. 

 Łubiankę miałem zajętą i zostawioną w samochodzie, wziąłem więc torbę noszoną w plecaku nie wiadomo po co ale zawsze, i w ciągu może dziesięciu minut napełniłem ją grzybami.  

Co dalej? Jak z nią iść? Zszedłem do przydrożnego rowu i torbę zostawiłem w suchym przepuście. Tak odciążony poszedłem dalej, ku pięknej alei wyjątkowo wysokich drzew opisanych na wielu tablicach. Nie miałem dużo czasu, więc obiecałem sobie wrócić tam by spokojnie pozadzierać głowę na niebotyczne korony.  

 Dąb Florian okazał się być martwy. 

Jego pień, ogołocony z konarów, stał, a przy nim leżał odłamany naturalnie, sądząc po śladach, największy konar. Jest wielkości dużego drzewa i robi niemałe wrażenie. Mimo chaszczy obszedłem go dookoła, napstrykałem wiele zdjęć, ale żadne nie było udane. Jedno z nielicznych fotek jako tako nadających się do publikacji jest z moim plecakiem postawionym przy pniu dla pokazania wielkości drzewa.

Wracając, zabrałem torbę z grzybami i raz jeszcze zajrzałem na łąkę. Skutkiem było napełnienie drugiej torby (po kanapkach) w jakieś 20 minut. Mając dwie ręce zajęte i plecak na grzbiecie, ruszyłem wspomnianym dwukilometrowym duktem w drogę powrotną. Wąski plastik uchwytów toreb wżynał mi się boleśnie w zgięcia palców, a na dokładkę nie potrafiłem nakazać sobie nie patrzenia na ziemię. W rezultacie doładowałem torby jeszcze kilkunastoma maślakami, a kiedy w końcu dotarłem do samochodu (jestem przekonany, że droga powrotna była znacznie dłuższa), nie mogłem wyprostować palców.

Pojechałem do mamy, pokazałem grzyby, a później przejęła je siostra, wyraźnie z nich zadowolona, więc zaproponowałem wzięcie ode mnie pozostałych. Warto było zobaczyć jej minę, kiedy przyniosłem z samochodu dwie duże torby. Cztery godziny później, już nocą, odebrałem zdjęcie od siostry: ugotowała obrane maślaki i zrobiła wianuszki z podgrzybków i prawdziwków. Na drugi dzień przyrządziła je w zalewie octowej, maślaki zmieściły się w słoikach o łącznej pojemności ośmiu litrów.

Po dwóch dniach wyjechałem w Sudety, i już pierwszego dnia wędrówek widziałem na łąkach tak wiele kań, że mógłbym kilka wielkich koszy napełnić, a musiałem je zostawić, odczuwając przy tym silną stratę.

Obrazki ze szlaku

 Stary kamieniołom opoki, roztoczańskiej skały, z której kiedyś wiele domów pobudowano.

 Maślaki sitarze. Ten rodzaj maślaka brzydko się starzeje, a szkoda, bo rosną wszędzie i w ilości nie do policzenia. Niewiele ich zebrałem i tylko małe.

Osada Florianka.

Trasa standardowa pod Brzezinami, w pobliżu Górecka, w środkowej części Roztocza. Druga trasa: między Góreckiem Starym a Florianką.

Statystyka: przedreptałem zapatrzony głównie pod nogi 14, 5 km w czasie 10,5 godziny.

Dobrobyt a zmiany w psychice i postawach ludzi

 210926

»Brutalny paradoks polega na tym, że najbardziej komfortowe społeczeństwa w historii są jednocześnie tymi, które wykazują najwyższe wskaźniki lęku, depresji i niezdolności do radzenia sobie z najdrobniejszymi przeciwnościami.«

Źródło: tutaj.

„Prawdziwa wolność oznacza odpowiedzialność i niepewność, oznacza możliwość porażki. (…) Współczesne społeczeństwo jest neurotyczne właśnie dlatego, że zastąpiło pseudokomfortem infantylizujących przyjemności uzasadnione cierpienie związane z dorastaniem, z przyjmowaniem odpowiedzialności i stawianiem czoła rzeczywistości.«

Źródło: tutaj.

Kiedyś, przed wielu laty, wierzyłem, że jeśli dziecko nie zazna niebezpieczeństw, niedostatków i wszelkich innych negatywnych przeżyć psychicznych, jeśli otoczone będzie opieką przez bliskich, wyrośnie na człowieka spokojnego, pogodnego, pozytywnie nastawionego do siebie, świata i ludzi. W zasadzie nadal tak uważam, ale ten idylliczny obraz okazał być prawidłowy tylko w ogólnym zarysie, a z bliska widoczne są obszary wymagające znacznego uzupełnienia o szereg zastrzeżeń. Nic wyjątkowego, w nauce to raczej norma nie wyjątek.

Zagmatwane powiązania między przyczynami istnienia pewnych cech naszej psychiki a otoczeniem w jakim żyjemy, pomogła mi rozplątywać ewolucja, którą interesuję się od lat. Z niej wypączkowało cały szereg nowych gałęzi nauki, na przykład psychologia ewolucyjna.

Taką definicję, a jest zgodna z moją własną, samodzielnie wypracowaną, podsunęła mi AI Google:

»Psychologia ewolucyjna to obszar badań w psychologii, który wyjaśnia ludzkie zachowania, myśli i mechanizmy psychiczne jako efekty ewolucji biologicznej i kulturowej.

Psychologia ewolucyjna bada, jak ludzki umysł przystosował się do środowiska na przestrzeni tysiącleci. Traktuje cechy psychologiczne jako rezultaty doboru naturalnego, które pomagały naszym przodkom przetrwać i się rozmnażać. Analizuje uniwersalne wzorce zachowań występujące u ludzi niezależnie od kultury.

Główne założenia:

Nasze mechanizmy psychiczne (np. strach, zazdrość, umiejętność współpracy) to narzędzia wypracowane przez ewolucję w celu rozwiązywania problemów przetrwania. Współczesny człowiek żyje w nowoczesnym świecie, ale jego mózg posiada strukturę przystosowaną do życia w warunkach plemiennych.«

Artykuł w Wikipedii jest tutaj.

Psychologia ewolucyjna, nawet jeśli się ją zna na poziomie amatorskim, czyli tak jak ją znam, pomaga wyjaśnić wiele z pozoru dziwnych naszych odruchowych, czasami nieracjonalnych, zachowań. Wystarczy tylko pamiętać o skutkach i głębokości przemian cywilizacyjnych ostatnich stuleci. Nasz gatunek istnieje około 300 tysięcy lat. Znaczy to tyle, że zbadane szczątki kostne, a od niedawna i geny, sprzed tylu lat są identyczne z naszymi. Nasi przodkowie, a była to spora grupka gatunków homo, liczą sobie parę milionów lat. Ci ludzie żyli przez tysiące pokoleń bez żadnych zmian w swoim zachowaniu i w sposobach korzystania ze środowiska. Zmiany ruszyły dopiero w górnym paleolicie, czyli jakieś 40 tysięcy lat temu. Zmiany były szybkie tylko w stosunku do bezruchu poprzednich tysiącleci, a z naszego obecnego punktu widzenia nadal niewiele się działo. Świat dziadów był niemal identyczny do świata wnuków i prawnuków. Jakieś 10 tysięcy lat temu zaczęliśmy się uniezależniać od kaprysów przyrody, uprawiając rośliny i hodując zwierzęta, ale nadal, jak przez wszystkie poprzednie milenia, powszechne były okresy głodu, wielkiej śmiertelności, ustawicznego zagrożenia życia spowodowane chorobami, niedostatkami i wojnami. Nadal człowiek zdecydowaną większość czasu pracy od rana do wieczora poświęcał na zabezpieczenie podstawowych potrzeb, czyli jedzenia, schronienia i odzieży. Zmiany na lepsze były bardzo powolne, dopiero rewolucja przemysłowa zapoczątkowana w XVIII wieku radykalnie przyspieszyła ten proces. Ten pęd nadal przyspiesza. Nigdy ludzkość nie bogaciła się tak szybko, jak w ciągu ostatnich dziesięcioleci.

Ludzie, czyli gatunek homo sapiens sapiens (jak to dumnie brzmi!: człowiek podwójnie myślący!!), nie zjawili się nagle na scenie dziejów. Nie zostaliśmy stworzeni od podstaw, albo jak kto woli z żebra czy gliny. Ewolucja jest bardzo powolnym procesem przemian gatunków już istniejących. Nasi bezpośredni przodkowie, nasi pradziadowie w linii prostej, przez setki tysiącleci żyli w jaskiniach, na drzewach i pod nimi. Korzystne dla ich przeżycia geny nadal są w nas. Są nawet i starsze geny, naszych odleglejszych przodków przedludzkich. Wiecie, dlaczego dostajemy gęsiej skórki? Bo kiedyś ten odruch podnosił futra naszych przodków aby było im cieplej w zimne dni. Futra nie mamy od setek tysięcy lat, ale geny i odpowiednia budowa skóry zostały. Takich śladów dawno minionych czasów jest w nas mnóstwo, zarówno w budowie i reakcjach naszego ciała, jak i w psychice.

Tutaj właśnie docieramy do meritum.

Nam, ludziom żyjącym w warunkach XXI wieku, lubiącym kawę parzoną w określony sposób, kupującym buty tej nie innej marki, ceniącym filmy tego reżysera, latającym do ciepłych krajów na urlop, wydaje się, że nic nas nie łączy z tamtymi brudnymi, prymitywnymi istotami które zabiły niedźwiedzia jaskiniowego i zajęły jego miejsce, ale to nieprawda: jesteśmy tacy sami jak oni. W najdrobniejszych szczegółach anatomicznych i psychicznych tacy sami. Jedyna różnica jest w wiedzy i skumulowanej umiejętności budowy coraz bardziej wyrafinowanych narzędzi. Tyle że ta różnica przejawia się głównie na polu walki: kiedyś pałą waliliśmy w łeb przeciwnika, teraz rakietą wystrzeliwaną naciśnięciem guzika na pulpicie sterowniczym. Przeciwnik, człowiek, istota z naszego gatunku, został. Nadal boimy się nieznanych, ciemnych i ciasnych pomieszczeń, dokładnie tak, jak nasi przodkowie wchodzący do czarnych jaskiń, nadal odczuwamy aprioryczną, niwelowaną jedynie rozumowaniem i kulturą, niechęć do obcych i inaczej wyglądających, nadal chcemy dominować nad innymi, bo dominacja oznacza dostęp do dóbr i samic. Maczugi tamtych ludzi nie są dowodem na ich głupotę, tak jak rakiety nie potwierdzają naszej mądrości. Te różnice dowodzą zmian w poziomie wiedzy, nie mądrości.

Pierwsze istoty uznawane za ludzkie żyły parę milionów lat temu, my jesteśmy ich dalekimi co prawda potomkami, ale w linii prostej. W warunkach znacznego oddzielenia od przyrody, zabezpieczeni od jej zmian i nieprzewidywalności, objęci prawami, z dostępem do medycyny, żyjemy od… różnie można tu liczyć, powiedzmy, że od paruset lat, ale można bronić tez o dłuższym lub krótszym przedziale czasowym, jednak ograniczonym do wieków, nie dziesiątek tysiącleci. Jak to się ma do tamtego ogromu czasu? Gdyby zmienić skalę na osiemdziesięcioletnie ludzkie życie, to rówieśnik pierwszych istot homo w wieku 79 lat zaczął udoskonalać obróbkę kamieni i malować obrazy na ścianach jaskiń, mając 79 lat i 9 miesięcy nauczył się siać i zbierać ziarno, niecałe dwa dni przed osiemdziesiątymi urodzinami skonstruował silnik parowy, pół doby przed osiemdziesiątką przyszła mu do głowy myśl o komputerze, a od paru godzin jest zapatrzony w kolorowy ekran smartfona. Inaczej mówiąc: właściwie całe życie spędziliśmy na drzewach lub pod nimi, z pałką lub kamieniem w ręku, i stosownie do takich warunków został dopasowany nasz zestaw genów oraz nasza psychika i odruchy. Ostatnie setki lat, a tym bardziej dziesięciolecia – to mgnienie oka – nic w nas nie zmieniły, a my uważamy, że wyrośliśmy wysoko, bardzo wysoko ponad naszą przeszłość. W tym tkwi jądro naszych kłopotów. Ogół ludzi nie wie, że żyjąc w niewielkiej grupie dobrze znanych i spokrewnionych ludzi zostaliśmy psychicznie ukształtowani przez niedobory, niebezpieczeństwa, przeciwności i trudności, a dobrostan psychiczny i szczęście osiągamy jedynie poprzez wyuczone w dzieciństwie i młodości umiejętności radzenia sobie z negatywnymi cechami naszego bytowania. Młody człowiek bardziej ucieszy się z drobnostki na którą zapracował niż z kolejnego drogiego prezentu od rodziców czy dziadków. Lepiej rozumie świat i swoje w nim miejsce, jeśli wie, co mu wolno a co nie. Jeśli nie ponosi konsekwencje swoich błędów i porażek, nie nauczy się rozwagi i odpowiedzialności, a porażka, nawet drobna, będzie dla niego katastrofą; będzie jednak bardzo sprawny w wyszukiwaniu winnych swoich kłopotów. Człowiek, który w dzieciństwie nic nie musiał robić, jako dorosły nie tylko ma dwie lewej ręce, ale i nie zna obowiązkowości, a pracę postrzega jako przymus odrywający go od przyjemności, a nie jako wstępny warunek późniejszego oddawania się przyjemnościom. Człowiek który nie musiał nikogo się słuchać, w pracy dozna szoku, a jeśli w dzieciństwie dbano o wszystkie jego potrzeby, jako dorosły nie będzie zdolny do samodzielności.

Tę listę można dowolnie wydłużać. Jej istotą jest fakt kształtowania naszej psychiki i relacji ze światem w dzieciństwie poprzez doświadczenie i obserwację rodziców – dokładnie tak, jak jest u zwierząt, którymi, nota bene, jesteśmy. Pozbawieni tychże, zatracamy się w życiu dorosłym i nagle wizyta u psychologa staje się koniecznością. Okazuje się, że wzrost zamożności ludzi, długotrwałe bezpieczeństwo, rozbudowane prawa i materialny komfort życia, mogą być dla ludzi niebezpieczne bez należytego przygotowania. Zwłaszcza, że żyjemy w środowisku diametralnie odmiennym od naszych rodzinnych sawann, drzew i jaskiń.

Czuję, że drugą część wywodu zbytnio skróciłem, ale niech taką zostanie, bo i tak za dużo napisałem, a chciałem przejść do części zasadniczej. Moje słowa miały być tylko wprowadzeniem.

Proponuję wysłuchanie kilku wykładów na temat przyczyn i skutków zmian obserwowanych w społeczeństwach a związanych ze wzrostem zamożności i oddziaływaniem na nas techniki.

Prowadzą je ludzie znają tajniki ludzkiej psychiki, a przy wnioskowaniu stosują osiągnięcia psychologii ewolucyjnej. Jako zapowiedzi i zachętę dodaje cytaty. Dodam, że nie mając możliwości ich skopiowania, zapisałem je ręcznie.

* * *

"Dziecko rozwija się wtedy, kiedy swoje prawa łączy z obowiązkami."

Tytuł: „Hodujemy beznadziejne pokolenie”

Podtytuł wywiadu:

„Tak niszczysz przyszłość własnego syna i córki. Profesor Jędrzejko o podstawowym błędzie”

Kliknij tutaj aby przeczytać garść informacji o profesorze. 

Wywiad jest tutaj.

* * *

Jeszcze jeden wywiad z profesorem Jędrzejkiem - tutaj.

Tematy: o stanie Polski, o upadku moralności i rozpadzie funkcji społecznych, o degrengoladzie wśród polityków. Także o wychowywaniu dzieci.

„To państwo ma 8 służb, które pana i mnie inwigilują. (…) Czy myśmy na to zasłużyli? Widzę na Marszałkowskiej samochód ze służby ochrony państwa który jedzie ponad 80, a z tyłu siedzi jakiś polityczny fajfus albo od premiera albo z kancelarii prezydenta Rzeczpospolitej. Pytam: czy was prawo nie obowiązuje?”

„Narzuciliśmy dzieciom logo. Narzuciliśmy konieczność bycia gdzieś tam, ale one nie muszą tam być.”

„Znam prywatną szkołę, do której dzieci przyjeżdżają własnymi samochodami „pięćdziesiątkami”, bo rodziców na to stać. A ja się pytam: no i co wy robicie? A dlaczego oni nie idą do szkoły? Przecież mają do szkoły 1000 metrów. (…) Po prostu zwariowaliśmy. System marketingowy narzucił nam wzory wychowania dzieci.”

„Jestem zwolennikiem zwolnienia postępu technologicznego, bo póki co, to prowadzi człowieka, jego naturę, na manowce. (…) Mamy ciągle nowe wyzwania i coraz mniej czasu.”

„Przestańcie się spieszyć bo tak wam każe świat. Po prostu zwolnijcie a będzie żyć dłużej.”

* * *

Tutaj podaję link do kanału angielskojęzycznego. Nie wiem, przez kogo personalnie prowadzony, ale na pewno jest to osoba mająca duży zasób wiedzy i zdolności obserwacji. 

»Bogactwo materialne nigdy nie było tak obfite, prawa tak gwarantowane, dostęp do informacji tak nieograniczony, a jednak coś fundamentalnego ulega pogorszeniu. Nie w liczbach, nie we wskaźnikach, a w ludziach tworzących te społeczeństwa. W zdolności do ponoszenia konsekwencji i przyjmowania odpowiedzialności, tolerowania tego co trudne bez natychmiastowego szukania winnych lub czegoś do konsumpcji. To nie jest moralna ocena pokoleń, to strukturalna diagnoza tego, co się dzieje, gdy cywilizacja przez dekady buduje coraz bardziej bardziej wydajne systemu eliminowania tarcia z ludzkiego życia nie zdając sobie sprawy z tego, że owe tarcie w dużej mierze kształtowało ludzi zdolnych do podtrzymania tej cywilizacji.«

»Czteroletnie dziecko, które nie może dostać tego, czego chce, płacze. (…) Problemem jest, gdy społeczeństwo dorosłych wykształca taką samą reakcję z frustracją i zaczyna budować wokół niej całe instytucje polityki i kultury, które legitymizują płacz jako odpowiedź na to, co jest trudne.«

»Skłonność do przesady, ucieczka od tego, co wymaga wysiłku, nie jest patologią. To kondycja ludzka w swojej najbardziej uczciwej formie. Tym, co się zmienia i co definiuje epoki, jest to, co kultura robi z tymi słabościami. Czy traktuje je jako punkty wyjścia do rozwoju, czy instytucjonalizuje je jako akceptowalny stan docelowy.«

»Problem nie leży w posiadanych narzędziach (osiągniętym stopniu rozwoju technicznego). Leży w cichym założeniu, które nam towarzyszy, że postępujące eliminowanie wszelkiego dyskomfortu tworzy lepszych ludzi, lepiej przygotowanych i bardziej zdolnych, podczas gdy dowody konsekwentnie wskazują na coś przeciwnego. Dziecko, które nigdy nie musi czekać, buduje zupełnie inne relacje z czasem niż dziecko, które nauczyło się, że pewne rzeczy wymagają cierpliwości. Młody człowiek, który nigdy nie zetknął się z prawdziwym niedoborem, buduje inną relację z wartościami niż ktoś, kto nauczył się, że każdy wybór ma swoją cenę. To nie jest chęć powrotu do czasów braków, to spostrzeżenie, że pewne ludzkie zdolności rozwijają się tylko pod presją i że wyeliminowanie wszelkich kłopotów wcale nie daje wolności, wytwarza za to kruchość pod maską komfortu.«

»Osiągnęliśmy taki stan kultury społecznej, w którym domaganie się praw stało się nieskończenie łatwiejsze niż przyjmowanie obowiązków. (…) Kultura, która systematycznie uczy swoich członków szukania wszystkich ich problemów poza nimi samymi, nie tylko wykazuje niesprawiedliwość wobec rzeczywistości, ale i masowo tworzy ludzi niezdolnych do skutecznego działania w jej ramach.«

»Zaobserwuj, co się stało ze znaczeniem słów dotyczących odpowiedzialności. Słowa takie jak porażka, błąd, konsekwencja, zostały stopniowo zastąpione terminami, które przenoszą przyczynę poza jednostkę. Człowiek już nie ponosi porażki, a przechodzi trudne doświadczenie; człowiek nie popełnia błędu, a staje przed wyzwaniem; nie zbiera już owoców złego wyboru, a cierpi z powodu niesprawiedliwego systemu. (…) Człowiek, który nie nazywa swoich porażek porażkami, nie rozwija zdolności mierzenia się z nimi.«

* * *

Ten sam kanał, inny  wykład.

»Prawdziwa wolność nie tkwi w wysokości pensji, a w różnicy między wysokością dochodów a tym, co jest potrzebne do godnego życia. Jeśli ta różnica jest dodatnia i rosnąca, pozwala na to, aby praca była wyborem, a nie obowiązkiem.«

Mój komentarz.

Inaczej mówiąc: jeśli zarabiamy więcej niż wydajemy na życie uznawane przez nas za godne, jesteśmy wolni od przymusu ustawicznej gonitwy za pieniędzmi. Twierdzenie słuszne pod jednym warunkiem: że nie podnosimy poprzeczki w uznawaniu jakie życie jest godne. Jest takie bardzo trafne spostrzeżenie: „To, co człowiekowi jest niezbędne do życia, rozciąga się od kromki chleba do prywatnego odrzutowca.” Aby twierdzenie o wolności niezależnej od dochodów stało się słuszne i możliwe do wcielenia w życie, koniecznym jest zaprzeczenie tym słowom swoimi ocenami i postawą.

* * *

Dopisek końcowy.

Jakie wnioski należy wysnuć? Koniecznym jest gruntowna przebudowa całej filozofii wychowywania dzieci, zarówno w domu jak i w szkołach. Za niezbędną mam gruntowną zmianę naszego podejścia do posiadania i konsumpcji; przebudowę całego gmachu nauczania i filozofii rozwoju gospodarczego.

Jednak obserwowane zmiany zmierzają w kierunku przeciwnym, to znaczy pogłębienia problemów, jakie już mają dzieci, młodzi ludzie wkraczający w dorosłość i całe społeczeństwa, zwłaszcza zachodnie. Niestety, zarysowane wyżej procesy będą narastały aż osiągniemy możliwość odbicia się, czyli dno, bo i cóż możemy zrobić? Mogę napisać ten tekst, owszem, ale przeczyta go może kilka osób (znam statystyki tego bloga), a część z tych którzy tu zajrzą wzruszy ramionami nie doczytawszy do końca – i tyle.

Tylko tyle.

Dwa razy po 232 dni

 130926

W Góry Kaczawskie poszedłem po raz pierwszy w styczniu 2011 roku, a na Roztocze dziesięć lat później. Ostatnie foldery ze zdjęciami z wędrówek po obu krainach mają obecnie takie same numery porządkowe, mianowicie 232. Tyle dni spędziłem wśród kaczawskich górek i tyle na podlubelskich polach. Pięć lat temu, w czasie pierwszych wyjazdów na Roztocze, nie mogłem pozbyć się odruchu porównywania wyglądu krainy do znanych widoków kaczawskich, czułem coś podobnego do obcości i bycia tam „w zamian”. Po dwustu trzydziestu dniach i przejściu kilku tysięcy kilometrów, to wrażenie nie tylko odwróciło się, ale i pojawił się nowy odruch: będąc gdzie indziej, porównuję krajobrazy do roztoczańskich, swojskich, moich. Ostatnio było tak miesiąc temu, w Górach Świętokrzyskich.

Znam Roztocze, podobnie jak Góry Kaczawskie, na swój sposób. Są miejsca poznane dogłębnie, gdzie niemal każda droga jest mi znana i budzi wspomnienia, ale jednocześnie są duże obszary terra incognita, ziemi nieznanej. Bardzo niewiele wiem o miastach, zabytkach, historii. Kiedy okazjonalnie zajrzę do przewodników, okazuje się, że nie znam wielu popularnych miejsc tam opisywanych, albo byłem tam kiedyś i tylko raz, chyba dla zamalowania białej plamy. Czytam o punktach widokowych, o malowniczych miejscach wartych zobaczenia, i czasami uśmiecham się z politowaniem, ponieważ tutaj i tam znam dziesiątki miejsc i widoków znacznie ładniejszych, a żaden przewodnik o nich nie wspomina. Czasami ta różnica jest obiektywna, czasami wynika po prostu z odmienności widzenia, ponieważ tyle jest obrazów świata, ilu jest ludzi.

Z powodu swojego wieku nie odczuwam wyraźnego obniżenia zdolności chodzenia, ale już tak z powodu choroby opisanej ponad dwieście lat temu przez Jamesa Parkinsona, angielskiego lekarza, filantropa i… geologa. Póki jednak mogę przebierać nogami, nie opuszczę moich dróg, ani sudeckich, ani roztoczańskich.

Parę lat temu przypadkowo trafiłem na ładne miejsce: tarasowo ułożone, wąskie pola falujące po krótkich wzgórkach i kilka malowniczych sosenek. Później zapomniałem, gdzie ono jest, ponownie „odkryłem” je przypadkiem a następnie… Tak, znowu zapomniałem. Olśnienia doznałem parę dni przed ostatnim wyjazdem na Roztocze, no i oczywiście odwiedziłem owe sosenki. Skąd taki problem, może ktoś zapyta. Pierwotną przyczyną jest po prostu moje zapominalstwo, a kolejną ilość wyjazdów i zdjęć.Mam ich w komputerze tak wiele, że mimo funkcji wyszukiwania nierzadko trudno znaleźć te, których potrzebuję, zwłaszcza jeśli nie pamiętam daty ani żadnych słów kluczowych albo są one zbyt powszechne, ponieważ wtedy nie bardzo wiem, o co mam pytać komputer.

Oto miejsce, o którym tyle się tutaj rozpisuję.

Obrazki ze szlaku

 Samotna sosenka na polu.

To samotne drzewo kusiło mnie. Może na następnej wędrówce?... 

Dla odmiany dwa drzewa. Idąc obserwowałem zmianę perspektywy, wydawało się, że drzewa zamieniły się miejscami. Znany to każdemu efekt, ale jego powszechność nie czyni rezultatu mniej ciekawym. Mam tylko dwa zdjęcia, nie pomyślałem o zrobieniu odpowiedniej serii.

Daleko, na tle nieba, widziałem duże drzewo. Od razu pojawiła się myśl o pójściu tam i zobaczeniu z bliska, ale w chwilę później przyszło rozpoznanie: przecież znam to drzewo! To lipa ocieniająca krzyż stojący na rozdrożu.  

Później zauważyłem lipę jeszcze na tym zdjęciu, jest przy prawej krawędzi kadru.

 Droga po deszczach.

 Kwitnąca gryka. Dużo widziałem takich pól. Unosił się nad nimi głośny, równomierny szum pszczół. Jak właściwie nazwać ten odgłos? Nie jest szumem, ale przecież i nie buczeniem, więc jakiego określenia użyć? 

Ładna chmura, słońce, zieleń i błękit.

 Doły i buki.

Odwiedziłem jedne z pamiętanych ładnych miejsc. Schodząc polem w dolinkę uświadomiłem sobie, że nawet nie spojrzałem na znajomą brzozę. 

 

Obejrzałem się, była za garbem, podszedłem nieco wyżej i stamtąd ją zobaczyłem. Jest, żyje.

 Miejsce kojarzące się mi z zachodem słońca. Otóż kiedyś patrzyłem na te drzewa późnym popołudniem, ich liście były prześwietlone słońcem.

 Odszukałem zdjęcia z tamtej wędrówki, oto jedno z nich. Zrobiłem je dwa lata temu, jesienią.

 Malowniczo rosochaty grab. Nasze stare słowiańskie słowo „rosocha” oznacza rozwidlenie o widlastym kształcie. Tutaj użyłem w obecnym znaczeniu, jako przymiotnik określający drzewo pokręcone, gęsto rozgałęzione.

 

 Bliski koniec dnia.

Trasa: między Zdziłowicami Trzecimi a Piłatką na Zachodnim Roztoczu.

Statystyka: zabrakło kwadransa do pełnych dwunastu godzin na polach, a przeszedłem 18,5 km.