Lato i brzozy

 120726

Otworzyłem folder ze zdjęciami zrobionymi tego dnia, i pierwsze, co zauważyłem, to zmiana ich barw. Pola decydujące o kolorystyce krajobrazu, a tym samym i zdjęć, jeszcze niedawno zielone, teraz mają barwę dojrzałych zbóż. Swoją jakże ładną złocistość mają już za sobą, teraz matowieją i zaczynają szarzeć, a zieleni drzew brakuje wiosennej czystości, świeżości i nasycenia, stała się ciemniejsza, zaczyna się przebarwiać, na liściach widać plamy chorobowe. Nasuwa się porównanie do zmian naszej skóry z biegiem lat.  

Owszem, jeśli opuszczę wzrok i spojrzę na brzeg pola i pobocze drogi, zobaczę wiele kwitnących roślin, jeszcze za miesiąc, nawet później, zachwycą urodą. Wszystkie te ślady późnych zalotów w przyrodzie są jednak kolorowymi drobinami na wielkich połaciach szarzejących pól, zwłaszcza, że przybywa też tych roślin, które cały swój wysiłek skupiają na owocach kosztem wyglądu a nawet swojego życia. Skończył się czas czarowania urodą młodości i kwitnienia, przyszła pora na przekazanie życia dalej.

Łany dojrzałych zbóż falujące w słoneczny dzień są jednym z symboli pełni lata, ale taki obraz jest zapowiedzią kombajnów zamieniających je w ścierniska i niewiele później pojawiających się traktorów z pługami obnażającymi brązowoszare skiby jesiennej ziemi. Jak wiek dojrzały przychodzi po młodości, a sam zamienia się w starość, tak lato sąsiaduje z wiosną, a później niepostrzeżenie zamienia się w jesień.

Przed nami jeszcze dwa ciepłe i słoneczne miesiące, ale przełom już się dokonał.

Późno wyjechałem, chcąc więc skrócić czas dojazdu zdecydowałem się na okolice wsi Zakrzówek, czyli na część Roztocza najbliższej domu. Godzinę po wyjeździe spod bloku zaparkowałem pod wiejskim kościołem i ruszyłem w drogę. Słońce widziałem tylko minutę; byłem wtedy wśród drzew porastających doły. Las na tę chwilę uległ cudnej metamorfozie, której nikły ślad uchwyciło krzemowe oko mojego aparatu.

 Jest tam niewielki obszar pól i dołów poprzecinany gęstą siecią malowniczych polnych dróżek. Ilekroć jestem w tej okolicy, zaznaczony na mapie szlak wędrówki przypomina bezradne kręcenie się po labiryncie w poszukiwaniu wyjścia, a prawda jest banalnie prosta: ta droga jest ładna, ale jej sąsiadka biegnąca kilka dziesiątków kroków obok też jest ładna, więc jak mi ją ominąć?…

Początek jednej z tych dróżek zmienił się na gorsze: na sąsiadującej z nią działce – jeszcze pół roku temu było to pole – trwa budowa domu. Od paru lat często jestem na budowach domów jednorodzinnych i widzę, jak wiele się ich buduje. Wyraźne są zmiany oblicza wsi, zatracanie ich rolniczego oblicza, powstawanie całych osiedli tam, gdzie jeszcze niedawno falowały łany zbóż. Nie krytykuję, a jedynie konstatuję, przy tej okazji nieco się dziwię. W domu o powierzchni 150 metrów, w czterech albo i pięciu pokojach, ma mieszkać małżeństwo i ich dziecko. Czasami, tylko czasami, dwoje dzieci. Patrząc na szybki zjazd dzietności (brzydki wyraz, ale nie wiem, jakim go zastąpić) kobiet, zadaję sobie bezradne i zabarwione smutkiem pytanie, a jeśli wspomnę moje wnuczęta i niepokojem: kto z kolejnych pokoleń będzie mieszkał w tych licznie budowanych dużych domach?

Obrazki ze szlaku

Chmurne niebo i skowronek. Jak to zwykle bywa, chwilę szukałem wzrokiem tej trzepoczącej skrzydełkami ptaszyny o tak małym ciele i tak wielkim głosie.

 Czereśni nie połasuchowałem, ale wiśni i malin owszem. 

Wąwozy, stały element roztoczańskich wędrówek.

 Tak wygląda zarastająca droga. Za dziesięć lat będzie tylko zagłębieniem w lesie; zbyt prostym jak na dzieło natury.

Brzozy na miedzach – ważny dla mnie i lubiany walor krajobrazowy Roztocza. Często zbaczam ze szlaku, idę bezdrożem, by z bliska zobaczyć kępę brzóz na miedzy.

 

Znajome brzozy przy drodze.

 Grab i dąb przytulające się do brzóz. Nie dziwię się im; też się przytulam.

 Nielegalna kopalnia piasku.

 Przyciągająca wzrok dziewanna.

Trzy panny Osikówny.

 Przerwa na miedzy pod brzozą.

 Zagadka: co to jest? Może las w egzotycznym kraju? Odpowiedź jest pokazana na ostatnim zdjęciu, na samym dole.

Trasa: klasyk pod Zakrzówkiem Wsią.

Statystyka: 17,5 km w niemal 12 godzin.

Letni urlop w Sudetach, cz VII

 MOJE MIEJSCA

W pobliżu Bolkowa jest niewielki zalesiony masyw górski. Na Schodach, tak się zwie jeden ze szczytów, są dwa pamiętane miejsca. Tę płaską skałę wyglądającą niczym fragment murów warowni znalazłem kiedyś przypadkowo, tego lata wpadłem w odwiedziny. Stoi na krawędzi długiego, malowniczego skalnego urwiska. Pionowe zdjęcie zrobiłem osiem lat temu.

 Nieco niżej jest drugie pamiętane miejsce. Nic tam nie ma poza tym wszystkim, co jest w mojej pamięci. 

 

To skraj lasu, fragment zielonej mało używanej drogi gruntowej i ładny z niej widok. Nic szczególnego, ale w czasie tych czerwcowych dni wspomniałem to miejsce i z przyjemnością wróciłem. Jest jednym z tych licznych miejsc, które z nie zawsze wiadomych powodów spodobały mi się w chwili ich poznania i takie już zostały.

 Pogórze Wałbrzyskie obfituje w niewielkie malownicze górki. Ich wysokość względna mierzy od kilku do kilkunastu metrów, na szczytach rosną niewielkie zagajniki chronione przed pługiem stromizną zboczy i kamienistym podłożem. Wiele jest dębów, a wśród nich okazy ciekawe kształtami. 

 

Pierwszą poznaną górkę nazwałem Dębowym Wzgórzem, drugą Brzozowym Wzgórzem; poznałem też Czereśniowe Wzgórze, na którym któregoś lata objadłem się czereśniami tak bardzo, że do końca dnia nie sięgałem po inne. Na kolejnych wędrówkach poznałem kilka innych wzgórków z dębami na szczycie i... nazwy mi się poplątały. Zacząłem je numerować, ale nie spodobał mi się ten pomysł, bo jakże mi nadawać numerki miejscom tak lubianym i tak malowniczym? 

 

Wyżej zamieszczam serię zdjęć tych wałbrzyskich miniaturek i widoki z nich.

 Jeszcze jedna dróżka w tych górach, nazwana Czereśniową.

 Jaśkowe miejsce na Ogierze, wzniesieniu zamykającym od góry Trzmielową Dolinę. Tak nazywam to małe wybrzuszenie z kilkoma brzozami i różanym krzewem, ponieważ piszę o nim w swojej powieści „Miłość, muzyka i góry” – historii Jana i Janiny. Pod jedną z brzóz leży płaski kamień, zawsze na nim siadam odwiedzając to miejsce. Jest dla mnie szczególne nie tylko z powodu ładnego widoku i całej historii tworzenia powieści od pomysłu do wzięcia w ręce wydrukowanej książki, ale i mojego traktowania stworzonych postaci literackich jak ludzi istniejących realnie. Może nawet głównie z tego powodu.

 W Bramie Lubawskiej poznałem kilka miejsc które na pewno odwiedzę, mają więc szanse stać się prawdziwie moimi. Wśród nich dwa wzgórza, Przednia i Zagórze, oraz pobliskie drogi. Są takie, jakie lubię: do spacerów a nie zdobywania, widokowe, przyjazne, słoneczne, kolorowe, z dalą widoczną z niemal każdego miejsca.

STRUMIENIE 

Zaskakują różnorodnością wyglądu i przyciągają wzrok swoją magią. Jest w nich coś, co woła, co każe zatrzymać się, patrzeć i słuchać. Może tak działają na nas najady, ich boginie, a może słyszymy pradawne szepty naszych przodków rozbijających obozy nad wodą niezbędną do życia?

 Chodząc bez szlaków, nierzadko przekraczam strumienie, a jeśli są za szerokie, idę wzdłuż nich szukając brodu. Tego strumienia nie mogłem przeskoczyć (nogi lepiej pamiętają mój wiek niż ja sam), a przeszedłem w miejscu wyznaczonym na zdjęciu granicą cienia drzew. Pech chciał, że akurat tego dnia nie miałem na nogach ochraniaczy, a jeden krok wypadało mi postawić w wodzie. Przymierzałem się, wahałem, w końcu ruszyłem. Woda chlupnęła, poczułem zimny okład na kostkach stopy, przy drugim kroku zachrzęściły kamienie i… byłem na drugim brzegu. Od środka zamokła tylko górna część cholewki.

 RÓŻNOŚCI

 

Wyszedłem z lasu na widokowe północne stoki Łysicy chcąc przejść łąkami wzdłuż masywu. Nieco dalej zobaczyłem stado bydła, ale szedłem dalej. Może pastwisko jest ogrodzone? Jeśli nie, to lasem ominę krowy. Było inaczej: o możliwość przejścia zapytałem spotkanego mężczyznę z psem i… siekierą. Okazał się być pastuchem i zaproponował przeprowadzenie mnie.

– Czerwonego nie ma pan sobie, to powinno się udać – dodał. Dobrze, że go spotkałem, pomyślałem nieco przestraszony.

Były tam i byki, a sądząc po ich zachowaniu oraz komentarzach i zachowaniu pastucha, idąc sam miałbym kłopoty. Dziękuję Ci, człowieku z siekierą!

Dwa krzyże pokutne. Pierwszy wmurowany jest w ogrodzenie kościoła w Grobli, drugi siedzi skulony niczym zmoknięty krasnal pod przydrożnym drzewem przy lokalnej drodze łączącej Czernicę i Strzyżowiec.

BUDOWLE

 

Oryginalny i nieco zabawny kształt remizy strażackiej w jednej z wiosek Bramy Lubawskiej.

 Wielki i ładny budynek gospodarczy byłego folwarku przy pałacu w Sadach Górnych. Szkoda mi tej budowli, bo skazana jest na ruinę. Kto wyda wiele milionów na jego remont, zwłaszcza, że otoczenie nie jest ciekawe?… 

 Drzewa na murach kościoła ewangelickiego w Gostkowie na Pogórzu Wałbrzyskim – kolejna piękna kiedyś budowla bezsensownie zniszczona. Tak nie powinno być. 

Dwa sudeckie pałace mające szczęście: pierwszy, zamieszkały i brzydki, stoi w Grobli i drugi, remontowany, w Jakuszowej. Kilka lat temu widziałem ten pałac, był w kiepskim stanie, teraz ma nowy dach, a więc znalazł właściciela i ma długie życie przed sobą.

 Las na szczycie pieca do wypalania wapna. Bajkowy widok i pokaz dążności natury do zasiedlania miejsc opuszczonych przez ludzi.

 

Stare i nowe.

ROŚLINY

Sześć lat temu, wracając z Jankiem z góry Nad Groblą w Chełmach (mierzyliśmy tam obwód bluszczu, okazał się mieć 64 cm!), zobaczyłem za ogrodzeniem posesji we wsi Grobla kwitnący krzew wawrzynka wilczełyko. Trudno nie zatrzymać się przy kwitnącym wawrzynku, zwłaszcza, że ten był wyjątkowo duży.

Cytuję swoje słowa zapisane wiosną 2020 roku:

»Już w wiosce kątem oka zauważyłem za płotem posesji kolor kojarzący mi się z… wawrzynkiem. Zatrzymałem się i spojrzałem ponad ogrodzeniem na zaniedbany ogródek przydomowy.

Krzew ma około 1,4 metra wysokości, a pień przy ziemi oszacowałem na cztery centymetry średnicy. Calutki był w kwiatach. Wielki, różowiutki, gęsty, grubaśny wawrzynek wilczełyko. Największy z widzianych.«

Tego lata idąc wioskową uliczką szukałem posesji z krzewem. Nie znalazłszy zawróciłem i znowu szukałem. Pamięć podsuwała mi pewne obrazy, nawet pasowały do oglądanego podwórza, ale wawrzynka tam nie było. Wieczorem odszukałem zdjęcia w komputerze, porównałem ze zrobionym teraz, i zapamiętałem wskazówki w postaci szczegółów zabudowy. Po paru dniach wróciłem do Grobli i miejsce znalazłem, ale bez wawrzynka; zapewne został wycięty. Szkoda. Ja byłbym bardzo dumny mając taką roślinę u siebie.

 Lewe zdjęcie zrobiłem sześć lat temu, prawe w czerwcu tego roku. Owe charakterystyczne szczegóły to płot (obecnie przewrócony) i drzwi w głębi podwórza.

Miła niespodzianka

 

Okolice Sadów Górnych, a więc Pogórze Wałbrzyskie. Szedłem tamtą wioskową ulicą już parokrotnie, ale tym razem skręciłem w polną drogę widząc na mapie jej bieg w „moją” stronę. Dzięki ciekawości połączonej z niechęcią marszu brzegiem asfaltu zobaczyłem mnóstwo wyjątkowo dużych i barwnych fiołków trójbarwnych, czyli bratków polnych, rosnących na przydrożu. Te cenione dla ich urody kwiaty widuję często, czasami na brzegach pól rośną dosłownie tysiące, ale najczęściej są drobne, wielkości małego paznokcia. Te były wielkie, świeże, czyste, z intensywnie fioletowymi płatkami, a przy nich kwitły maki i chabry. Patrzyłem i prztykałem zdjęcia, a po odejściu jak zwykle wróciłem by spojrzeć na nie raz jeszcze. Zaskakujące bywają skutki jednej drobnej decyzji. Tym razem były to miłe chwile z kwiatami, nic wyjątkowego, ale przecież bywa, że skręcenie w bok z utartej ścieżki uruchamia ciąg zdarzeń rozciągniętych na lata.

 Kwiaty i dal

Takie połączenie podoba mi się, tak po prostu, dlatego czasami specjalnie tak kadruję zdjęcia, aby uchwycić na nich kwitnienie i wielką przestrzeń.

 Lilie złotogłów.

Tego lata specjalnie odwiedziłem parę znanych mi siedlisk tych roślin tak cudnie kwitnących, ale i poznałem nowe. Wiele kwiatów jest zjadanych przez zwierzęta, prawdopodobnie sarny, ale one mniejsze szkody czynią niż ludzie, dlatego nie napiszę, gdzie rosną.

O złotogłowiu tak czytamy w Wikipedii:

»Złotogłów – rodzaj bogatej tkaniny z nici złotych lub srebrnych. Do połowy XVII wieku złotogłów sprowadzano z krajów znajdujących się pod panowaniem tureckim i perskim. Służył do wyrobu ciężkich, sztywnych szat kobiecych i męskich żupanów, używanych podczas wielkich uroczystości.«

Skojarzenie kwiatów lilii z tą tkaniną jest bardzo celne. Ich płatki są egzotyczne, mięsiste, bajecznie kolorowe, i mają ów wyjątkowy czar rzadkości.

 

Towarzyszące mi na jednej wędrówce znajome przewodniczki sudeckie nauczyły mnie rozpoznawać wawrzynka bez kwiatów i kilka gatunków storczyków.

 A tutaj świerzbnica i stali jej towarzysze – kraśniki.

 

Czarny bez, facelia, maki żmijowiec, ostrożeń – kolczaste zielsko z pięknymi kwiatami - i róże.